Restauratie is een vak apart. Een oud schilderij dat jarenlang in een vochtige kelder heeft gehangen, ziet er soms uit alsof het niet meer te redden is. Verflagen schilferen af, het doek zit vol scheuren en een dikke laag vuil verbergt de originele kleuren. Toch weet een goede restaurator in veel gevallen het werk weer tot leven te brengen. Dat klinkt bijna als magie, maar het is puur ambacht en kennis.
Wat een restaurator precies doet
Een schilderijrestaurator onderzoekt eerst het werk voordat er iets wordt aangepakt. Met speciale lampen, zoals ultraviolet licht, is te zien waar eerder al iemand het schilderij heeft bijgewerkt. Onder infrarrood licht worden soms schetsen zichtbaar die de schilder onder de verflaag heeft gemaakt. Pas als dit onderzoek klaar is, begint het echte werk. Het reinigen van een schilderij is vaak de eerste stap. Vuil, vergeeld vernis en oude overschilderingen worden voorzichtig verwijderd, laagje voor laagje. Daarna volgen de behandelingen van scheuren, gaten en losse verf. Soms wordt het doek aan de achterkant versterkt met een nieuw linnen, dit heet doubleren. Tot slot worden ontbrekende stukken ingeschilderd, zodat het geheel er weer samenhangend uitziet.
Het verschil tussen restaureren en conserveren
Veel mensen gebruiken restaureren en conserveren door elkaar, maar het zijn twee verschillende dingen. Conservering draait om het stoppen van verval. De restaurator zorgt dat een schilderij niet verder achteruitgaat, zonder er iets aan te veranderen. Restaureren gaat een stap verder: dan wordt het werk ook weer aangevuld of opgeknapt. Een museum kiest soms bewust voor alleen conservering, zodat het origineel zo min mogelijk wordt aangeraakt. Een particulier eigenaar wil vaak dat het schilderij er weer mooi uitziet en kiest dan voor een volledige behandeling. Beide aanpakken zijn waardevol, afhankelijk van het doel en de staat van het werk.
Wat de staat van een schilderij beïnvloedt
Licht, vocht en temperatuur zijn de grootste vijanden van een schilderij. Direct zonlicht bleekt kleuren en tast verflagen aan. Wisselende temperaturen zorgen ervoor dat het doek krimpt en uitzet, waardoor verf loskomt. Een te hoge luchtvochtigheid bevordert schimmelgroei, terwijl droge lucht het doek kan doen scheuren. Ook rook en stof spelen een grote rol. Een schilderij dat jarenlang boven een open haard heeft gehangen, heeft vaak een gelige waas over de verflaag. Hoe eerder problemen worden gesignaleerd, hoe minder ingrijpend de behandeling hoeft te zijn. Regelmatige inspectie kan veel schade voorkomen.
Wat het kost en waar je terechtkunt
De kosten van een schilderijbehandeling lopen sterk uiteen. Een eenvoudige reiniging van een klein werk kost al snel een paar honderd euro. Bij grotere of ernstig beschadigde werken kan de prijs oplopen tot duizenden euro’s. De hoogte hangt af van de omvang van het werk, de staat ervan en de tijd die de restaurator nodig heeft. In Nederland zijn verschillende professionele ateliers actief, verspreid over het land. Sommige werken vanuit een vaste locatie, anderen komen ook op locatie. Het is verstandig om altijd te kiezen voor iemand met een erkende opleiding, zoals een universitaire of museale achtergrond. Vraag vooraf om een offerte en een duidelijke beschrijving van de geplande werkzaamheden.
Veelgestelde vragen
Kan elk schilderij worden gerestaureerd?
Niet elk schilderij is volledig te herstellen. De staat van het werk speelt een grote rol. Als verf volledig verloren is gegaan of het doek zwaar beschadigd is, zijn de mogelijkheden beperkter. Een restaurator kan na onderzoek aangeven wat wel en niet mogelijk is.
Hoe bewaar ik een schilderij thuis op de beste manier?
Een schilderij thuis bewaar je het best op een plek zonder direct zonlicht en zonder grote temperatuurwisselingen. Een binnenmuur is beter dan een buitenmuur, omdat die minder vochtig is. Vermijd ook plekken vlakbij een cv-radiator of open haard.
Mag ik zelf een schilderij schoonmaken?
Een schilderij zelf schoonmaken wordt afgeraden als je niet weet wat je doet. Zelfs water of een zachte doek kan schade veroorzaken aan oude verflagen. Voor voorzichtig afstoffen van het frame is het risico kleiner, maar bij de verflaag zelf is professionele hulp verstandig.
Hoe lang duurt een restauratietraject?
Hoe lang een restauratietraject duurt, hangt af van de omvang en de staat van het schilderij. Een kleine reiniging kan in een paar dagen klaar zijn. Een uitgebreide behandeling van een groot en zwaar beschadigd werk kan maanden in beslag nemen.
Geef een reactie