Circulair bouwen is een manier van bouwen waarbij grondstoffen zo min mogelijk verloren gaan. In de traditionele bouw verdwijnt veel materiaal als afval. Denk aan sloopbeton dat wordt vernietigd, of isolatiemateriaal dat na een renovatie op de vuilnisbelt belandt. Bij een circulaire aanpak is dat anders. Materialen worden zo gebruikt dat ze later opnieuw inzetbaar zijn. Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt om een andere manier van denken, ontwerpen en bouwen.
Wat circulair bouwen inhoudt
De kern van duurzaam bouwen op een circulaire manier is dat een gebouw aan het einde van zijn levensduur geen berg afval achterlaat. Het Transitieteam Circulaire Bouweconomie omschrijft het als: het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur zonder onnodige uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Dat betekent in de praktijk dat bouwers al bij het ontwerp nadenken over wat er later met de materialen gebeurt. Een balk, een gevel of een vloerelement moet zo zijn gemaakt dat het makkelijk te verwijderen is en ergens anders opnieuw kan worden gebruikt. Daarvoor zijn slimme verbindingen nodig in plaats van lijm of vaste lasnaden.
Demontabel en biobased bouwen als aanpak
Twee concrete methoden die veel worden toegepast zijn demontabel bouwen en biobased bouwen. Bij demontabel bouwen worden onderdelen met schroeven of klemmen bevestigd in plaats van verlijmd of vastgelast. Zo is een gebouw als het ware in elkaar geschroefd en later ook weer los te schroeven. De onderdelen kunnen daarna hergebruikt worden in een nieuw gebouw. Biobased bouwen werkt met materialen uit de natuur, zoals hout, hennep, vlas of stro. Die grondstoffen groeien opnieuw aan en zijn aan het einde van hun levensduur composteerbaar of opnieuw te verwerken. Een woningbouwproject in Amsterdam waarbij de houten geveldelen later volledig kunnen worden hergebruikt, is een goed voorbeeld van hoe beide aanpakken samenkomen.
Waarom de bouwsector deze richting op beweegt
De bouwsector is verantwoordelijk voor een groot deel van het grondstoffenverbruik in Nederland. Meer dan de helft van alle grondstoffen die in ons land worden gebruikt, gaat naar bouwen en wonen. Dat legt veel druk op de beschikbaarheid van materialen als zand, grind en metalen. Overheden en grote opdrachtgevers stellen steeds vaker eisen aan de mate van hergebruik in bouwprojecten. De rijksoverheid heeft als doel om Nederland in 2050 volledig circulair te laten draaien. Voor de bouw betekent dat een grote omslag. Aannemers, architecten en ontwikkelaars werken steeds vaker samen om al in de ontwerpfase te bepalen welke materialen na gebruik kunnen worden teruggebracht in de keten. Dat samenwerken is nieuw voor een sector die van oudsher projectmatig werkt met vaste bestektekeningen.
De uitdagingen van circulair bouwen in de praktijk
Ondanks de groeiende aandacht kent circulair bouwen ook echte obstakels. Gedemonteerde materialen zijn soms moeilijk te certificeren voor hergebruik, omdat bestaande kwaliteitsnormen zijn geschreven voor nieuwe producten. Een gebruikte betonnen ligger kan technisch perfect zijn, maar toch niet worden goedgekeurd omdat er geen officieel keurmerk voor tweedehands bouwmateriaal bestaat. Daar werken normcommissies en overheden aan, maar het gaat langzaam. Ook zijn de kosten aan het begin van een project vaak hoger. Demontabele verbindingen vergen meer vakmanschap en meer tijd. Toch laten steeds meer projecten zien dat die hogere startkosten worden terugverdiend, omdat materialen na sloop worden verkocht of opnieuw ingezet in een volgend project. Dat maakt de totale kosten over de hele levensduur van een gebouw vaak lager dan bij traditionele bouw.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen duurzaam bouwen en circulair bouwen?
Duurzaam bouwen richt zich op het verminderen van energie en uitstoot tijdens de bouw en het gebruik van een gebouw. Circulair bouwen gaat een stap verder en kijkt ook naar wat er na de levensduur van een gebouw met de materialen gebeurt. Bij circulair bouwen staat het behouden van de waarde van grondstoffen centraal.
Welke materialen worden vaak gebruikt bij circulair bouwen?
Bij circulair bouwen worden vaak biobased materialen gebruikt zoals hout, hennep en stro. Ook worden gerecyclede materialen ingezet, zoals staal uit oude constructies of bakstenen uit gesloopte gebouwen. Voorwaarde is steeds dat de materialen later opnieuw te gebruiken of te verwerken zijn.
Is circulair bouwen duurder dan traditioneel bouwen?
De bouwkosten liggen bij circulair bouwen aan het begin soms iets hoger. Dat komt door speciale verbindingstechnieken en extra ontwerpwerk. Over de hele levensduur van een gebouw zijn de kosten echter vaak lager, omdat materialen na sloop een restwaarde houden en opnieuw worden ingezet.
Wat is een materialenpaspoort en wat heb je eraan?
Een materialenpaspoort is een digitaal document dat bijhoudt welke materialen in een gebouw zitten, hoe ze zijn bevestigd en wat hun kwaliteit is. Het helpt eigenaren en slopers later om te weten welke onderdelen hergebruikt kunnen worden en hoe dat het beste kan. Het maakt het terugwinnen van grondstoffen een stuk makkelijker.
Geef een reactie