Wil je duurzaam bouwen of verbouwen, dan begint alles met de keuze voor de juiste materialen. Duurzame bouwmaterialen houden rekening met het milieu én met de gezondheid van de mensen die er straks in wonen. Ze zijn gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, bevatten zo min mogelijk schadelijke stoffen en zijn bij voorkeur opnieuw te gebruiken of te recyclen. In dit artikel lees je welke materialen er zijn, waar je op let bij het kiezen en hoe je dit in de praktijk aanpakt.
Wat maakt een bouwmateriaal duurzaam?
Niet elk materiaal dat “duurzaam” heet, is dat ook echt. Een eerlijk duurzaam bouwmateriaal scoort goed op meerdere punten tegelijk. Het wordt gewonnen of geproduceerd met weinig CO2-uitstoot. Het gaat lang mee, zodat je het niet snel hoeft te vervangen. En aan het einde van de levensduur is het te hergebruiken of te recyclen. Dat laatste heet circulariteit.
De Rijksoverheid stelt dat duurzaam bouwen meer is dan energiebesparing. Het gaat nadrukkelijk ook om het gebruik van materialen die goed zijn voor het milieu en voor de gezondheid van bewoners. Denk daarbij aan materialen zonder schadelijke chemische stoffen, goede luchtkwaliteit in huis en een laag grondstoffengebruik over de hele levensduur van een gebouw.
Welke duurzame bouwmaterialen zijn er?
Er zijn inmiddels veel goede opties beschikbaar, voor nieuwbouw én voor verbouw. Dit zijn de meest gebruikte categorieën:
Hout en houtproducten: Duurzaam gecertificeerd hout (zoals FSC of PEFC) is een hernieuwbare grondstof die tijdens de groei CO2 opneemt. Hout wordt gebruikt als draagconstructie, gevelbekleding, vloer en isolatiemateriaal. Massief hout en kruislaaghout (CLT) winnen aan populariteit in woningbouw.
Biobased materialen: Dit zijn materialen gemaakt van plantaardige of dierlijke grondstoffen. Voorbeelden zijn stro, hennep, vlas, schapenwol en riet. Ze zijn goed isolerend, ademen en zijn volledig biologisch afbreekbaar. Ze worden vaker ingezet als isolatie of als gevulde bouwpanelen.
Gerecycled materiaal: Gerecycled staal, glas en beton bevatten een deel aan tweedehands grondstoffen. Hierdoor is minder nieuw materiaal nodig. Ook gesloopt materiaal uit oude gebouwen, zoals stenen of dakpannen, kan hergebruikt worden.
Gips en kalkproducten: Kalk en gips zijn van nature beschikbaar, voelen aangenaam aan in huis en reguleren vocht. Ze bevatten geen schadelijke stoffen en zijn relatief makkelijk te recyclen.
Lokale materialen: Transport telt mee in de milieubelasting van een bouwmateriaal. Kies waar mogelijk voor materialen die dicht bij huis worden gewonnen of geproduceerd. Dat vermindert de uitstoot bij vervoer.
Hoe kies je het juiste materiaal?
De beste keuze hangt af van wat je bouwt of verbouwt. Toch zijn er een paar vaste wegwijzers die je altijd kunt gebruiken.
- Kijk naar de milieuverklaring van een product. De Milieu Relevante Product Informatie (MRPI) geeft aan hoeveel CO2 en andere milieubelasting een materiaal veroorzaakt over zijn hele leven.
- Controleer of het materiaal vrij is van schadelijke stoffen, zeker als het in de buurt van ventilatie of slaapruimtes komt.
- Kies materialen die tijdloos zijn qua stijl. Zo hoef je ze minder snel te vervangen omdat ze er “verouderd” uitzien.
- Ontwerp waar mogelijk demontabel. Verbindingen die je later los kunt maken, maken hergebruik eenvoudiger.
- Gebruik materialen die je al hebt of die al in gebruik zijn, voordat je iets nieuws aanschaft.
- Kies voor materialen met een lange levensduur. Een goedkoper materiaal dat snel versleten is, kost op de lange duur meer, ook milieutechnisch.
Duurzaam bouwen met materialen: al mogelijk, niet altijd makkelijk
Koplopers in de bouwsector laten al zien dat bouwen met duurzame materialen nu al kan. Toch is het nog niet de standaard. Dat komt deels door hogere aankoopkosten voor sommige biobased of gecertificeerde materialen, en deels door een gebrek aan bekendheid bij aannemers en opdrachtgevers. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur benadrukt dat duurzaam materiaalgebruik nodig is om de klimaatdoelen te halen, ook bij de grote bouwopgave die er in Nederland ligt.
Steeds meer aannemers, architecten en bouwers werken met duurzame bouwmaterialen en doen dat binnen normale budgetten. Het helpt om vroeg in het proces keuzes te maken. Hoe later je aan de slag gaat met materiaaloverweging, hoe moeilijker het is om alsnog te switchen.
Wat betekent dit bij een verbouwing?
Bij een verbouwing gelden dezelfde principes als bij nieuwbouw, maar de speelruimte is soms kleiner. Toch zijn er ook dan goede kansen. Isolatie is een van de makkelijkste plekken om te beginnen. Biobased isolatiematerialen zoals hennep of schapenwol zijn goed verkrijgbaar en werken uitstekend. Bij het vervangen van vloeren of binnenwanden kun je kiezen voor gecertificeerd hout of kalkstucwerk in plaats van synthetische alternatieven. En bij een kleine opknapbeurt: koop tweedehands materialen of gebruik wat er al ligt voordat je iets nieuws bestelt.
Veelgestelde vragen
Zijn duurzame bouwmaterialen altijd duurder?
Duurzame bouwmaterialen zijn niet altijd duurder. Sommige biobased of gecertificeerde producten kosten iets meer in aanschaf, maar gaan langer mee en vragen minder onderhoud. Over de hele levensduur van een gebouw kan dat juist goedkoper uitpakken. Lokale en gerecyclede materialen zijn soms zelfs goedkoper dan nieuwe alternatieven.
Wat zijn biobased materialen precies?
Biobased materialen zijn bouwmaterialen die gemaakt zijn van plantaardige of dierlijke grondstoffen, zoals stro, hennep, vlas of schapenwol. Ze zijn hernieuwbaar, biologisch afbreekbaar en worden steeds vaker gebruikt als isolatie of als bouwpaneel. Ze zijn een goed alternatief voor synthetische isolatiematerialen.
Hoe weet ik of een bouwmateriaal echt duurzaam is?
Om te beoordelen of een bouwmateriaal echt duurzaam is, kun je kijken naar de milieuverklaring van het product, zoals de MRPI. Die geeft aan hoeveel CO2 en milieubelasting een materiaal veroorzaakt over zijn hele levensduur. Keurmerken zoals FSC of PEFC geven aan dat hout afkomstig is uit verantwoord beheerd bos.
Kan ik bij een kleine verbouwing ook duurzame materialen gebruiken?
Ja, ook bij een kleine verbouwing kun je kiezen voor duurzame materialen. Denk aan biobased isolatie, kalkstuc op wanden of gecertificeerd houten vloerdelen. Je kunt ook tweedehands materialen gebruiken of bestaande materialen opnieuw inzetten. Dat is een van de meest duurzame keuzes die je kunt maken.
