Een terugslag in de waterleiding is een plotselinge drukgolf die ontstaat wanneer stromend water abrupt tot stilstand komt. Dit gebeurt het vaakst wanneer je een kraan snel dichtdraait of een afsluiter snel sluit. Het water had een bepaalde snelheid en moet die bewegingsenergie ergens kwijt. Het resultaat is een harde klap of een bonkend geluid in de muur of het leidingwerk. In de techniek heet dit ook wel “waterslag” of “hydraulische stoot”.
De klap zelf duurt maar een fractie van een seconde, maar de drukpiek die daarbij vrijkomt kan aanzienlijk zijn. In gewone huisinstallaties kan de druk bij een waterslag tijdelijk twee tot drie keer hoger zijn dan de normale werkdruk. Dat is soms genoeg om kleine schade te veroorzaken aan fittingen, kranen of zelfs de leiding zelf.
Waarom veroorzaakt terugslag in de waterleiding zo’n harde klap?
Water is vrijwel niet samendrukbaar. Als jij een kraan snel sluit, stopt het water in de leiding plotseling, maar de druk achter dat water zoekt een uitweg. Die druk trekt ook terug richting de aansluiting, stuitert dan opnieuw vooruit, en zo ontstaat een serie drukgolven. Elke golf produceert een bonk of knal. Dit is vergelijkbaar met wat er gebeurt als je snel op de rem trapt in een auto met losse spullen in de kofferbak: alles schuift naar voren en terug.
Hoe sneller de kraan dichtgaat, hoe groter de klap. Moderne kranen met een kwartslag (90 graden draaien voor volledig open of dicht) zijn in dit opzicht vaker de boosdoener dan ouderwetse kranen waarbij je meerdere slagen moet draaien. Bij kwartslagramen sluit de afsluiter in één beweging, en dat geeft het water geen tijd om rustig te vertragen.
Dit beschadigt een waterslag op den duur
Een enkele klap is zelden een ramp. Maar als de waterleiding dagelijks tientallen keren terugslag ervaart, telt dat op. Denk aan de volgende mogelijke gevolgen:
- Losgetrilde beugels waardoor de leiding gaat rammelen of schuren langs de muur
- Lekkende verbindingen of fittingen doordat pakkingen onder herhaalde drukschokken slijten
- Schade aan de binnenkant van kranen, met name bij goedkopere modellen
- In extreme gevallen: een gesprongen leiding, al is dat bij normale huisdruk zeldzaam
Apparaten die automatisch water afsluiten, zoals wasmachines en vaatwassers, geven ook regelmatig terugslag. Zij sluiten hun inlaatklep elektrisch en dus net zo abrupt als een kwartslankraan. Als je thuis bonkende leidingen hoort telkens wanneer de wasmachine klaar is met vullen, is dit waarschijnlijk de oorzaak.
Hoe los je terugslag in de waterleiding op?
Er zijn meerdere manieren om waterslag aan te pakken, afhankelijk van hoe ernstig het probleem is en waar het precies ontstaat.
Leidingbeugels aandraaien of bijplaatsen. Soms bonken leidingen simpelweg omdat ze niet goed vastzaten. Controleer of de beugels stevig vastzitten en of er nergens een stuk leiding vrij in de muur hangt. Een extra beugel om de 60 tot 80 centimeter is een vuistregel voor horizontale leidingen.
Waterdruk verlagen. Bij een werkdruk boven de 3 tot 4 bar neemt de kans op waterslag toe. Een drukregelaar (ook wel drukverlagingsventiel) op de hoofdaansluiting kan de druk stabiel houden. In veel nieuwbouwwoningen zit dit al standaard, maar bij oudere huizen ontbreekt het vaak. Een loodgieter kan dit onderdeel plaatsen.
Een waterhammerdemper plaatsen. Dit is een kleine cilinder met een lucht- of gasvulling die je op de leiding schroeft, vlak achter de kraan of het apparaat dat de klap veroorzaakt. De demper absorbeert de drukgolf als een soort veer. Ze zijn verkrijgbaar bij bouwmarkten en sanitairspeciaalzaken, en een loodgieter kan ze in een kwartier plaatsen. Voor apparaten als wasmachines bestaan ook slangadapters met een ingebouwde demper.
Trage sluiters of stop-check-kranen. In professionele installaties worden soms speciale kranen gebruikt die de stroming vertragen voordat ze volledig sluiten. Dat is in een woning zelden nodig, maar bij een hardnekkig probleem kan een loodgieter dit adviseren.
Wanneer schakel je een loodgieter in?
Als je terugslag in de waterleiding hoort maar verder geen zichtbare schade ziet, kun je zelf beginnen met de beugels controleren en eventueel een waterhammerdemper plaatsen. Gaat het bonken gepaard met een natte muur, een stijgend waterverbruik of een zichtbare lekkage? Dan is een loodgieter inschakelen verstandig. Wacht in dat geval niet te lang: een kleine lekkage kan binnen enkele weken voor flinke schade aan muren en vloeren zorgen.
Waterslag is een veelvoorkomend maar goed oplosbaar probleem. In de meeste gevallen is een eenvoudige demper of een aangedraaide beugel al genoeg om de bonkende waterleiding tot zwijgen te brengen.
