Een handpomp voor grondwater is een mechanisch pompsysteem waarmee je zonder elektriciteit water uit de bodem omhoog haalt. Je gebruikt hiervoor een zwengel of hendel die via een zuiger het grondwater omhoogtrekt. Dit maakt de handpomp nuttig in tuinen, op volkstuincomplexen, bij campings of als noodvoorziening. Ze zijn betrouwbaar, onderhoudsarm en gaan bij goed gebruik tientallen jaren mee.
De meest voorkomende uitvoering is een gietijzeren handpomp, ook wel handzwengelpomp genoemd. Gietijzer is populair omdat het materiaal extreem slijtvast is en goed bestand is tegen weersinvloeden. Goedkopere varianten van kunststof of dun plaatwerk zijn ook verkrijgbaar, maar die gaan beduidend minder lang mee bij buitengebruik.
Hoe werkt een handpomp voor grondwater?
De werking is gebaseerd op een zuiger en kleppen. Wanneer je de zwengel omlaag duwt, beweegt de zuiger omhoog. Dat creëert onderdruk in de pompbuis, waardoor water vanuit de grond omhooggetrokken wordt. Een terugslagklep zorgt ervoor dat het water niet terugvalt als je de zwengel loslaat. Zo bouw je bij elke slag een beetje waterdruk op totdat het water uit de uitloopmond stroomt.
De maximale diepte die een handpomp aankan, hangt af van het type pomp. Een zuigerpomp werkt op basis van vacuüm en haalt water maximaal tot ongeveer 7 tot 8 meter diepte omhoog. Ligt het grondwater dieper, dan heb je een dieptepomp of een hendel-en-zuigerpomp nodig die het water ook van grotere diepten kan opvoeren, soms tot 25 meter of meer. Het is dus verstandig om eerst de grondwaterdiepte op jouw locatie te meten voordat je een pomp kiest.
Gietijzer of kunststof: welk materiaal kies je?
Voor buitengebruik is een gietijzeren handpomp de standaard keuze. Het materiaal is zwaar, stabiel en roest in de praktijk nauwelijks als het goed is afgewerkt. Een gietijzeren pomp die goed onderhouden wordt, kan veertig jaar of langer meegaan. De hogere aanschafprijs verdien je terug in levensduur.
Kunststof pompen zijn lichter en goedkoper, maar minder bestand tegen vorst, uv-straling en mechanische belasting. Ze zijn eventueel geschikt voor tijdelijk gebruik of als seizoensoplossing, maar niet ideaal als permanente installatie buiten. Een dun stalen pomp zit daar tussenin: roestgevoelig en minder duurzaam dan gietijzer, maar steviger dan kunststof.
Waar let je op bij de installatie?
De installatie van een handpomp voor grondwater bestaat uit een paar vaste stappen. Eerst sla of boor je een buis (het filterelement) in de grond tot in het watervoerende pakket. Daarna sluit je de pompbuis aan en monteer je de handpomp op een vaste sokkel of op een betonnen plaat. Een stabiele bevestiging is belangrijk, want bij intensief gebruik staat de pomp anders te wiebelen.
- Check de grondwaterdiepte vooraf via de lokale gemeente of een bodemkaart.
- Kies een filterbuisdiameter die past bij de pompopening (meestal 1 tot 1,5 inch).
- Zorg voor een goede afdichting rond de buis om oppervlaktewater uit te sluiten.
- Vul de pomp bij de eerste gebruik goed met water (aanzuigen) voor een goede werking.
- Smeer bewegende delen jaarlijks met geschikt vet of olie.
Vorstbescherming verdient extra aandacht. Staat de pomp buiten en bevriest het water erin, dan kan de pompbuis scheuren. Sommige pompen hebben een aftapopening onderin waarmee je het water na gebruik kunt laten weglopen. Is die er niet, leeg de pomp dan handmatig voor de winter.
Grondwater als drinkwater: mag dat en is het veilig?
Grondwater oppompen voor tuin- of huishoudelijk gebruik (zoals wc-spoeling of wasmachine) is in Nederland in principe toegestaan voor eigen gebruik, maar let op regionale regels. Voor sommige grondwaterwinningen boven een bepaalde hoeveelheid per jaar is een vergunning nodig bij de provincie.
Als je het water als drinkwater wilt gebruiken, laat het dan altijd eerst analyseren door een gecertificeerd laboratorium. Grondwater kan bacteriën, nitraten of andere stoffen bevatten die afhankelijk zijn van de omgeving. Vlak bij landbouwgrond of oude industrie is de kans op verontreiniging groter. Zonder analyse is het risico te groot om het direct te drinken.
Wat kost een handpomp voor grondwater?
De prijs van een gietijzeren handpomp varieert naar schatting rond 80 tot 300 euro in 2025, afhankelijk van het merk, de kwaliteit en de maximale pomphoogte. Daarbij komen de kosten voor de filterbuis, het slagmateriaal of de boorset en eventueel aansluitmateriaal. In totaal kom je voor een complete zelfinstallatie al snel uit op 150 tot 500 euro. Laat je het installeren, dan tellen arbeidskosten daar bovenop.
Een handpomp voor grondwater is een eenvoudige maar doordachte investering. Kies je voor gietijzer, installeer je hem goed en houd je hem vorstvrij, dan heb je jarenlang een betrouwbare watervoorziening zonder een stroompunt nodig te hebben.
