Een terugstroombeveiliging op de waterleiding voorkomt dat vervuild water terugstroomt naar het drinkwaternet. Dat klinkt technisch, maar het principe is eenvoudig: als de druk in de leiding tijdelijk wegvalt, kan water dat al in een installatie zit (en dus mogelijk verontreinigd is) terugzuigen richting de hoofdleiding. Een terugstroombeveiliging blokkeert dat. Het is een veiligheidsmaatregel die in veel situaties verplicht is, en in andere gevallen sterk aan te raden.
Wanneer is terugstroombeveiliging op de waterleiding verplicht?
In Nederland stelt het Drinkwaterbesluit eisen aan de bescherming van het drinkwaternet. Een terugstroombeveiliging is verplicht als er een risico bestaat op terugstroming van water dat niet meer als schoon drinkwater geldt. Dat is het geval bij:
- Tuinirrigatie-installaties die rechtstreeks op het drinkwaternet zijn aangesloten
- Installaties waarbij chemicaliën, meststoffen of andere stoffen worden ingemengd
- Zonneboilersystemen die zijn gekoppeld aan de drinkwaterleiding
- Sproei-installaties bij tuinbouw of landbouw
- Industriële processen waarbij proceswater in contact komt met leidingwater
- Installaties in ziekenhuizen, laboratoria of andere omgevingen met verhoogde risico’s
In woningen is een terugstroombeveiliging niet in elk geval wettelijk verplicht, maar de waterleidingbedrijven kunnen bij aanleg of aanpassing van een installatie aanvullende eisen stellen. Check bij twijfel de specifieke eisen van jouw waterleidingbedrijf, want die mogen strenger zijn dan de wettelijke minimumeis.
Hoe werkt een terugstroombeveiliging?
Er zijn verschillende typen beveiligingen, elk geschikt voor een andere risicoklasse. De meest gebruikte zijn:
- Keerklep (terugslagklep): De eenvoudigste vorm. Een veer of klep laat water maar één kant op stromen. Geschikt voor laag risico, bijvoorbeeld een gewone tuinkraan.
- Controleerbare terugstroombeveiliging (type BA): Heeft twee keerkleppen met een tussenruimte en een ontlastventiel. Als één klep faalt, ontlast het systeem via een zijopening. Geschikt voor matig tot hoog risico, zoals tuinirrigatie of zonneboilers.
- Vrije val beveiliging (type AA/AB): Zorgt via een luchtgat voor een fysieke onderbreking tussen de watertoevoer en het apparaat of de installatie. Wordt toegepast bij het hoogste risiconiveau, zoals bij chemicaliëninjectie.
De keuze van het type is afhankelijk van de risicoklasse van de installatie. In de NEN 1006 (de Nederlandse norm voor drinkwaterinstallaties) staat beschreven welk type beveiliging bij welke situatie past. Laat je hierover adviseren door een installateur als je niet zeker weet welke klasse van toepassing is op jouw situatie.
Waar in de waterleiding plaats je de beveiliging?
Een terugstroombeveiliging wordt altijd geplaatst op het punt waar de “schone” drinkwaterleiding overgaat naar de installatie met een verhoogd risico. Dat is dus vóór de aansluiting op de installatie, zo dicht mogelijk bij de aftapping. Bij tuinirrigatie zit de beveiliging bij de aansluiting van de irrigatieleiding op de buitenkraan. Bij een zonneboiler zit deze bij de aansluiting van de collector op het drinkwatercircuit.
Plaatsing achteraf is technisch mogelijk maar vraagt soms om extra aanpassingen in het leidingwerk. Bij een type BA-beveiliging moet er bovendien een ontlastopening zijn die niet kan worden afgesloten en die uitmondt boven een putje of afvoer, zodat het systeem bij storing veilig kan lozen.
Onderhoud en controle
Een terugstroombeveiliging functioneert niet automatisch altijd goed. Keerkleppen kunnen slijten, ventielzittingen kunnen vervuild raken en veren kunnen hun spanning verliezen. Zeker bij een type BA-beveiliging is jaarlijkse controle sterk aan te raden. Bij veel waterleidingbedrijven is periodieke inspectie zelfs een voorwaarde voor het mogen gebruiken van de aansluiting.
Signalen dat een beveiliging niet meer goed werkt: een constant lekdruppelend ontlastventiel, waterdrukklachten in de installatie, of een klep die hoorbaar terugsloeg. Laat een defecte beveiliging altijd direct vervangen, want een kapot beveiligingsmechanisme biedt geen bescherming.
Wat kost een terugstroombeveiliging?
De prijs verschilt sterk per type en uitvoering. Een eenvoudige keerklep voor een buitenkraan kost al snel tussen de 5 en 20 euro. Een controleerbare terugstroombeveiliging van het type BA in een gangbare maat (3/4 of 1 inch) kost naar schatting rond de 40 tot 150 euro voor het onderdeel zelf, afhankelijk van het merk en de uitvoering (2025). Montageplaten, afsluiters en arbeidskosten van een installateur komen daar nog bij, waardoor de totale installatiekosten al snel rond de 150 tot 300 euro kunnen uitkomen, afhankelijk van de situatie.
Goedkoper materiaal is verleidelijk, maar bij terugstroombeveiligingen loont het om te kiezen voor een gecertificeerd product. Keuringen of markering conform KIWA of vergelijkbare certificering geeft zekerheid dat het onderdeel voldoet aan de geldende normen.
Twijfel je over het type of de plaatsing van een terugstroombeveiliging in jouw waterleiding? Raadpleeg een erkend installateur. De kosten van een goed advies wegen ruimschoots op tegen de risico’s van een verkeerd gekozen of slecht geplaatste beveiliging voor de kwaliteit van je drinkwater.
