Een asbest waterleiding geeft in Nederland geen direct gezondheidsrisico voor de drinkwaterkwaliteit. De Gezondheidsraad heeft hier uitdrukkelijk naar gekeken en concludeert dat de concentraties asbestvezels in Nederlands leidingwater zo laag zijn dat er geen gevaar voor de volksgezondheid bestaat. Toch roept het onderwerp terecht vragen op, want asbest staat bekend als een gevaarlijke stof.
Hieronder lees je hoe asbestvezels in drinkwater terechtkomen, wat de gemeten concentraties betekenen voor jouw gezondheid, en wanneer er wél reden is tot actie.
Hoe komen asbestvezels in leidingwater terecht?
In Nederland liggen op sommige plekken nog asbestcement buisleidingen in de grond. Deze leidingen werden vooral gelegd in de eerste helft van de twintigste eeuw, toen asbest breed werd gebruikt in de bouw en industrie. Asbestcement bestaat uit een mengsel van cement en asbestvezels. Door veroudering, chemische reacties met het grondwater of mechanische beschadiging kunnen kleine hoeveelheden vezels loslaten en in het drinkwater terechtkomen.
Het gaat dan om microscopisch kleine vezels. Die zijn met het blote oog niet te zien en veranderen niets aan de kleur, smaak of geur van je kraanwater. Je merkt er dus niets van als je gewoon een glas water inschenkt.
Wat zegt de Gezondheidsraad over de asbest waterleiding?
De Gezondheidsraad heeft specifiek onderzoek gedaan naar blootstelling aan asbest via leidingwater. Hun conclusie is duidelijk: de concentraties asbestvezels die in Nederlands drinkwater worden gemeten zijn zeer laag. Op basis van de beschikbare wetenschappelijke kennis leveren deze hoeveelheden geen aantoonbaar gezondheidsrisico op.
Het gevaar van asbest zit hem klassiek in het inademen van vezels, waarbij de longen langdurig worden beschadigd. Bij het inslikken van vezels via drinkwater is dat mechanisme anders. De vezels passeren het maag-darmkanaal en worden grotendeels weer uitgescheiden. Wetenschappelijk bewijs dat dit tot kanker of andere ernstige aandoeningen leidt is er bij de lage concentraties in Nederlands drinkwater niet.
Is asbest in drinkwater altijd onschadelijk?
De nuance is belangrijk. De veiligheidsverklaring van de Gezondheidsraad geldt voor de situatie in Nederland, waar drinkwater wordt gecontroleerd en behandeld door waterbedrijven. Waterbedrijven houden de kwaliteit van het drinkwater nauwlettend in de gaten en meten regelmatig of normen worden gehaald.
Er zijn situaties denkbaar waarbij de risicobeoordeling anders uitvalt:
- Als een asbestcement leiding sterk is aangetast of beschadigd raakt door werkzaamheden, kunnen kortdurend hogere concentraties vezels vrijkomen.
- In landen met minder strenge controle op drinkwaterkwaliteit kunnen concentraties hoger liggen.
- Bij particuliere waterputten of eigen leidingen die niet worden gecontroleerd, geldt de zekerheid van een waterbedrijf niet.
In al deze gevallen is het verstandig om de situatie te laten beoordelen door een expert of de gemeente.
Worden asbestleidingen in Nederland vervangen?
Waterbedrijven en gemeenten werken al jaren aan het vervangen van oude asbestcement leidingen. Dat gebeurt niet primair vanwege het drinkwaterrisico, maar vanwege de leeftijd en kwetsbaarheid van die leidingen. Oude leidingen kunnen breken, lekken of bij graafwerkzaamheden beschadigd raken. Bij dat laatste ontstaat wél een risico: niet via het drinkwater, maar via de vrijkomende vezels in de lucht rondom de werkplek.
Als in jouw straat werkzaamheden plaatsvinden aan een asbestcement waterleiding, gelden er veiligheidsregels voor de aannemers. Jij hoeft als bewoner normaal gesproken niets te doen, maar het is verstandig om bij twijfel contact op te nemen met je waterbedrijf of gemeente.
Of je een asbestcement leiding in de buurt hebt, kun je soms navragen bij je gemeente of waterbedrijf. Zij hebben kaarten van de ligging van hun leidingen.
Kort samengevat: asbest in waterleiding is in Nederland een bekend maar goed beheerst fenomeen. De concentraties in kraanwater zijn laag en vormen geen gezondheidsrisico, zo heeft de Gezondheidsraad vastgesteld. Het vervangen van oude leidingen gaat gewoon door, en de echte voorzichtigheid is nodig bij fysieke werkzaamheden aan die leidingen, niet bij het drinken van kraanwater.
