Een bonkende waterleiding maakt een harde klap of serie bonken zodra je een kraan dichtdraait. Dit geluid ontstaat door een plotselinge drukgolf in het leidingwater, ook wel waterslag of hydraulische stoot genoemd. Het water beweegt met snelheid door de leiding en als de stroom abrupt stopt, heeft dat water geen kant op. De drukpiek die dan ontstaat laat de leiding trillen of bewegen, en dat hoor je als een bons of geklop.
Hoe ontstaat waterslag precies?
Water is niet samendrukbaar. Dat klinkt voordelig, maar het heeft een keerzijde: als je een kraan snel dichtdraait, stopt het water raadselachtig genoeg niet netjes. De bewegende watermassa (in vakjargon: kinetische energie) moet ergens heen. Die energie slaat terug als een drukkolf door de leiding. Dat is de klap die je hoort.
Moderne kranen met keramische afdichtingen sluiten veel sneller dan oudere exemplaren met rubberen afdichting. Hoe sneller een kraan sluit, hoe harder de klap. Dat is ook waarom een bonkende waterleiding vaker voorkomt in huizen met nieuwere mengkranen of snelsluitende sproeiers.
Naast kranen kunnen ook wasmachines, vaatwassers en toiletten dezelfde drukkolf veroorzaken. Een wasmachine opent en sluit zijn magneetventiel razendsnel, wat een harde bons in de leiding kan geven.
Andere oorzaken van een bonkende waterleiding
Niet elke bonk is waterslag. Er zijn meer oorzaken die een vergelijkbaar geluid geven:
- Te hoge waterdruk. Is de waterdruk in je huis te hoog (normaal ligt die tussen de 2 en 4 bar), dan zijn leidingen gevoeliger voor trillingen en klappen. Een te hoge druk versterkt elk waterslag-effect.
- Loshangende leidingen. Leidingen die niet goed zijn bevestigd, kunnen vrij bewegen en daadwerkelijk tegen muren of vloeren bonken. Dit is te horen als een harde klap op het moment dat water stroomt of stopt.
- Lucht in de leiding. Een luchtbel in de waterleiding geeft vaak een gorgend of kloppend geluid, dat minder plotseling is dan waterslag maar wel hardnekkig.
- Slecht of verouderd leidingwerk. Oude leidingen met aanslag of kalkafzetting hebben een smaller doorstroomoppervlak. Water stroomt daardoor sneller door het resterende deel, wat trillingen en geluid versterkt.
Herken je de oorzaak aan het moment van de bons
Het tijdstip waarop je de bonk hoort, vertelt veel over de oorzaak. Hoor je een klap precies op het moment dat je een kraan dichtdraait? Dan is waterslag de meest waarschijnlijke oorzaak. Hoor je de bons terwijl het water gewoon stroomt? Dan is een loshangende leiding of lucht in het systeem aannemelijker. Bonkt het systeem bij het aanzetten van de wasmachine of na het doorspoelen van het toilet? Dan zit het probleem bij een magneetventiel in dat apparaat.
Wat kun je zelf doen tegen een bonkende waterleiding?
Er zijn een paar oplossingen die je zelf kunt proberen voordat je een loodgieter belt:
- Druk verlagen. Controleer de waterdruk in je huis met een eenvoudige drukmeter (te koop bij bouwmarkten). Zit de druk boven de 4 bar, dan is het verlagen via de drukverlagingsklep (die zit vaak bij de hoofdkraan) een goede eerste stap.
- Leidingen vastmaken. Controleer zichtbare leidingen in de meterkast, onder de gootsteen of in de kruipruimte. Een losse leiding vast klemmen met een beugel is een eenvoudige en goedkope ingreep.
- Lucht ontluchten. Draai meerdere kranen tegelijk open en laat het water rustig doorstromen. Soms verdwijnen luchtbellen hierdoor vanzelf.
- Waterslagindemper installeren. Dit is een kleine drukvanger die aan de leiding wordt bevestigd. Hij absorbeert de drukpiek bij het sluiten van een kraan. Je kunt deze zelf monteren als je een beetje handig bent, maar laat het bij twijfel aan een loodgieter over.
Wanneer schakel je een loodgieter in?
Blijft de bonkende waterleiding aanhouden na bovenstaande stappen, of hoor je de klappen steeds vaker en harder? Dan is het verstandig een loodgieter te laten kijken. Aanhoudende waterslag kan op termijn schade veroorzaken aan verbindingen, fittingen of zelfs de leiding zelf. Een lekkage die daarna ontstaat kost doorgaans een stuk meer dan een gerichte reparatie in een vroeg stadium.
Een bonk of twee is dus geen reden voor paniek, maar herhaaldelijk en hard bonken vraagt om actie. Begin met de druk meten en de leidingen controleren op bevestiging. Daarmee los je in veel gevallen het probleem al op zonder gereedschap of vakman.
