Kleurmenging is iets wat iedereen wel eens heeft geprobeerd, of het nu met verf, potloden of op een scherm was. Toch weten maar weinig mensen precies wat er gebeurt als twee kleuren samenkomen. Waarom wordt rood en blauw paars, maar rood en groen niet gewoon roodgroen? Dat heeft alles te maken met hoe kleuren zich tot elkaar verhouden en hoe ons oog licht verwerkt. Zodra je dat begrijpt, kijk je anders naar elke kleur om je heen.
Primaire kleuren zijn de basis van alles
Rood, geel en blauw zijn de drie primaire kleuren bij het werken met verf of pigment. Deze kleuren kun je niet maken door andere kleuren te mengen. Uit deze drie basiskleuren ontstaan alle andere tinten. Meng je rood met geel, dan krijg je oranje. Blauw en geel samen geven groen. En rood gemengd met blauw levert paars op. Dit zijn de zogenaamde secundaire kleuren. Ga je nog een stap verder en meng je een primaire kleur met een naburige secundaire kleur, dan ontstaan tertiaire kleuren zoals roodoranje of geelgroen. De kleurencirkel brengt al deze verhoudingen overzichtelijk in beeld en laat zien welke kleuren bij elkaar passen of juist tegenover elkaar staan.
Verf mengen werkt anders dan licht mengen
Er is een groot verschil tussen het mengen van verf en het mengen van licht. Bij verf werk je met subtractieve kleurmenging. Elke verflaag absorbeert een deel van het licht en wat overblijft zie je als kleur. Meng je alle kleuren verf samen, dan absorberen ze bijna al het licht en krijg je een donkerbruine of bijna zwarte kleur. Bij licht werkt het precies andersom. Dat heet additieve kleurmenging. Hier zijn rood, groen en blauw de drie basiscomponenten. Een rode en een groene lamp die samen schijnen op een wand geven geel licht. Alle drie de kleuren licht samen geven wit. Dit is ook de reden waarom beeldschermen en televisies werken met rode, groene en blauwe pixels. Dat klinkt misschien vreemd, maar het is precies hoe je ogen kleur waarnemen.
Complementaire kleuren versterken elkaar
Op de kleurencirkel staat elke kleur recht tegenover zijn complementaire kleur. Blauw tegenover oranje, rood tegenover groen en geel tegenover paars. Deze tegenpolen hebben een bijzondere eigenschap: ze versterken elkaar wanneer ze naast elkaar worden gebruikt. Een oranje vlak lijkt feller als het naast blauw staat. Schilders en ontwerpers maken hier bewust gebruik van om contrast te creëren. Maar als je complementaire kleuren met verf mengt in plaats van ze naast elkaar te zetten, dan dooft de ene kleur de andere juist uit. Je krijgt dan bruine of grijze tinten. Dit is handig om te weten als je kleuren wilt dempen of een neutrale toon wilt maken zonder zwarte verf te gebruiken.
Zwart en wit veranderen de toon van een kleur
Naast het mengen van kleuren onderling spelen zwart en wit een grote rol. Voeg je wit toe aan een kleur, dan maak je een tint. Rood wordt roze, blauw wordt lichtblauw en groen wordt mintgroen. Voeg je zwart toe, dan maak je een schaduw. De kleur wordt dieper en donkerder. Door met beide te spelen, kun je een enorme reeks tinten en schakeringen maken vanuit één basiskleur. Schilders werken hier veel mee om diepte en sfeer aan te brengen in een schilderij. Het is ook de reden waarom een professionele verfpot in de winkel zo veel verschillende nuances kan bevatten. Wit en zwart zijn daarbij de stille krachten achter bijna elke gemengde kleur.
Veelgestelde vragen over kleurmenging
Wat gebeurt er als je rood en groen mengt?
Het antwoord hangt af van waarmee je werkt. Als je rode en groene verf mengt, krijg je een bruinachtige kleur, omdat de pigmenten elkaars licht wegnemen. Meng je rood en groen licht, dan zie je geel. Dit verschil heeft te maken met subtractieve kleurmenging bij verf en additieve kleurmenging bij licht.
Welke kleuren kun je niet zelf maken door te mengen?
De primaire kleuren rood, geel en blauw zijn bij het werken met verf niet te maken door andere kleuren te combineren. Bij licht zijn rood, groen en blauw de basiscomponenten die niet uit andere kleuren ontstaan. Alle andere kleuren kun je wel maken door te mengen.
Hoe maak je een kleur lichter zonder wit te gebruiken?
Een kleur lichter maken zonder wit kan door water toe te voegen bij waterverf of door minder pigment te gebruiken. Bij acrylverf kun je de kleur verdunnen met een glazuurmedium. Een kleur wordt dan transparanter en lichter van toon, zonder dat de kleur zelf verandert.
Waarom werken tv-schermen met rood, groen en blauw?
Tv-schermen en beeldschermen gebruiken rood, groen en blauw omdat dit de drie kleuren zijn die ons oog het sterkst waarneemt. Door deze drie kleuren licht in verschillende sterktes te combineren, kunnen schermen vrijwel elke kleur die een mens kan zien nabootsen. Dit systeem heet RGB, naar de Engelse namen van de drie kleuren.
Geef een reactie