Een handpomp op een waterput haalt grondwater omhoog zonder elektriciteit, puur op basis van zuigkracht en een eenvoudig klepmechanisme. Je bedient hem met een heen-en-weer beweegbare hendel (de zwengel), en per slag komt er water omhoog. Dat maakt de handpomp waterput ideaal voor tuinirrigatie, noodwater of een locatie zonder stroomaansluiting. De maximale diepte waarbij een handpomp nog effectief werkt, ligt rond de 7 meter.
Hoe werkt een handpomp op een waterput?
Het werkingsprincipe is eenvoudig. In de pompbuis zitten twee terugslagkleppen. Als je de hendel omhoog trekt, ontstaat er onderdruk in de cilinder en stroomt water uit de put omhoog. Als je de hendel naar beneden duwt, sluit de onderste klep en opent de bovenste, zodat het water verder omhoog wordt gedrukt naar de uitloop. Dit herhaalt zich bij elke slag.
De waterput zelf is een buis of mantel die de grond in gaat tot het grondwater. Bij ondiepe putten (minder dan 7 meter) kun je volstaan met een zuigpomp aan de oppervlakte. Bij diepere putten is een handpomp van bovenaf niet meer krachtig genoeg, omdat zuigkracht fysiek begrensd is. Dan heb je een elektrische dieptepomp nodig.
Materiaal: waarom gietijzer de standaard is
Handpompen voor waterputten worden veel gemaakt van gietijzer. Dat materiaal is zwaar, corrosiebestendig bij goed onderhoud en gaat tientallen jaren mee als je het af en toe insmeert en de afdichtingen vervangt. Gietijzeren pompen heb je in klassieke vormen die ook decoratief goed staan in een tuin. Naast gietijzer zijn er ook modellen van roestvrij staal of kunststof, die lichter zijn maar doorgaans een kortere levensduur hebben bij intensief gebruik.
Waar let je op bij de keuze van een handpomp waterput?
Niet elke handpomp past bij elke waterput. Dit zijn de vier punten die de keuze bepalen:
- Diepte van de put: Is je grondwaterspiegel ondieper dan 7 meter? Dan volstaat een standaard zuighandpomp. Dieper dan 7 meter? Dan kom je er niet mee.
- Aansluitdiameter: Controleer de diameter van je putbuis (meestal 1 of 1,5 inch) en koop een pomp die daarmee overeenkomt.
- Capaciteit per slag: Een gemiddelde handpomp levert per slag zo’n 0,3 tot 0,7 liter water. Heb je grote hoeveelheden nodig, dan kost het simpelweg meer tijd en moeite.
- Gebruiksdoel: Voor incidenteel tuinwater of noodgebruik is een eenvoudige gietijzeren pomp prima. Gebruik je de pomp dagelijks intensief, kies dan een model met slijtvaste afdichtingen en een stevige hendel.
Handpomp of elektrische pomp?
De handpomp wint het op eenvoud en betrouwbaarheid. Hij heeft geen stroomaansluiting nodig, gaat bij goed onderhoud lang mee en heeft weinig onderdelen die kunnen stukgaan. Het grote nadeel is de beperkte capaciteit: een grote tuin beregenen met alleen een handpomp is tijdrovend en fysiek inspannend.
Een elektrische pomp levert meer water per minuut en werkt automatischer, maar is afhankelijk van een stroomaansluiting en heeft meer onderdelen die onderhoud of vervanging vragen. Voor een volkstuintje of als backup bij stroomuitval is de handpomp waterput een slimme keuze. Voor intensieve beregening van een grotere tuin is een elektrische pomp praktischer.
Installatie van een handpomp op een bestaande waterput
Een handpomp monteren op een bestaande put is in de meeste gevallen een klusje van een halve dag. Je hebt nodig: de pomp zelf, een aanzuigbuis die tot onder de grondwaterspiegel reikt, verbindingsstukken die passen op je putbuis, en een voetklep onderaan de aanzuigbuis. Die voetklep houdt het water in de buis vast zodat de pomp altijd gevuld blijft en je niet telkens opnieuw hoeft aan te zwengelen.
Let op dat de aanzuigbuis luchtdicht is. Zelfs een kleine lekkage in de verbinding zorgt ervoor dat de pomp niet meer goed zuigt. Smeer de afdichtingen in met vaseline of een levensmiddelengeschikte smeerbrij als het water voor consumptie bedoeld is.
Onderhoud en levensduur
Een gietijzeren handpomp vraagt weinig onderhoud. Smeer de hendel en de beweegbare delen één tot twee keer per jaar in. Vervang de zuigermanetten (de rubberen afdichtingen binnenin de pompkop) zodra de pomp minder goed trekt of lucht bijzuigt. Dat is doorgaans een eenvoudige klus waarvoor je de pompkop losschroeft. Zorg dat de gietijzeren behuizing niet langdurig vochtig staat zonder bescherming, of breng een laag verf of poedercoating aan om roest te voorkomen.
Voor wie een waterput heeft met een grondwaterspiegel tot 7 meter diep, is een handpomp een degelijke, onderhoudsarme keuze die niet afhankelijk is van stroom. Controleer voor aankoop altijd de diepte van je put, de buisdiameter en het gewenste watervolume. Daarmee kies je de pomp die bij jouw situatie past en die je jarenlang kunt gebruiken.
